Geschiedenis en ontstaan van de Ardennen

De Ardennen liggen voor het grootste deel in de Belgische provincie Luxembourg en gedeeltelijk in de provincies Luik en Namen. Ten dele ook in Groot Hertogdom Luxemburg en Frankrijk. Geografisch en geologisch horen de Ardennen en de Duitse Eifel bij elkaar.

Geologisch onderscheiden we de Hoge en Lage Ardennen. De Lage Ardennen zijn te vinden tot zo'n 30 kilometer ten zuiden van de Maas. Hieronder vallen Het land van Herve, Condroz en de Famenne. De hoge Ardennen liggen tegen de oostgrens (met Duitsland en Luxemburg) en in het zuidoosten tegen Frankrijk.

De Ardennen zijn zo'n 30 tot 20 miljoen jaar terug gevormd door optilling van het landschap. Hierdoor ontstond een plateau dat wordt doorsneden door rivieren. Het gebied langs de Duitse grens werd hoger opgetild, dan langs de Franse grens, waardoor in de Haute Fagnes (Hoge Venen) de hoogste toppen zijn te vinden. Hier pieken de Botrange (694 meter) en de Baraque Michel (674 meter). In het zuiden van België en in de Franse Ardennen neemt de hoogte af tot toppen van maximaal 450 meter.

Talloze kleine rivieren ontspringen in het Ardense heuvelland. De meeste rivieren wateren af op de Maas. In het zuiden is dat de sterke meanderende Semois, in het midden de Lesse, Ourthe en Amblève. De Our en Sûre stromen via Luxemburg naar de Moezel. Eveneens zijn er veel grotten in de Ardennen, vooral druipsteengrotten die in de kalksteenlaag zijn ontstaan. Bij het plaatsje Han-sur-Lesse heeft het riviertje de Lesse, dat gedeeltelijk ondergronds stroomt, een grottenstelsel doen ontstaan.

De Ardennen bestaan voor een derde uit bossen die worden afgewisseld door landbouwgebieden. De landbouwgebieden zijn ontstaan door houtkap in de vlakkere gedeeltes. Er wordt veeteelt en landbouw bedreven. Al in 1850 was driekwart van het bos gekapt. Omdat de vraag naar hout groot bleef, werd vanaf 1850 dennenbos aangepland. Sinds 1960 worden ook loofbomen geplaatst. Daar waar het terrein steil is, zoals in de buurt van rivieren en beekjes, is het landschap in tact gelaten.

De Ardennen zijn vanwege haar afgelegen ligging nooit dicht bevolkt geweest en ook tegenwoordig wonen er nog steeds niet veel mensen. Alleen aan de randen ervan komen enkele grote steden voor zoals Liège (Luik) en Namur (Namen). Veel belangwekkende gebeurtenissen hebben zich in de Ardennen dan ook in het verleden niet voorgedaan. In de nadagen van de Tweede Wereldoorlog is er echter nog wel hevig gevochten in dit gebied. Aan het einde van 1944 deden de Duitsers namelijk nog een laatste grote aanval tegen de Geallieerden, het bekende Ardennenoffensief waarbij veel beschadigingen werden aangericht waardoor diverse oude historische kernen werden vernietigd.

De naam Ardennen
'Ar-Denn' was het Keltische woord voor eik. Men zou dus kunnen aannemen dat de Ardennen in de periode voor onze jaartelling bijna helemaal waren bedekt met (eiken)bos. Sinds de tijd van de Kelten hebben de loofwouden gedeeltelijk plaatsgemaakt voor aanplantingen van epicea's (sparren), maar het landschap wordt nog altijd beheerst door bos.

Toch wordt het uiterlijk van de Ardennen niet alléén bepaald door bomen. In de stedelijke gebieden rond Luxemburg, Luik en Charleroi en in het industriebekken van Henegouwen wordt het landschap gedomineerd door de menselijke bebouwing. In de meeste andere delen van de Ardennen zijn ook de hoogteverschillen gezichtsbepalend.

Een andere theorie over het ontstaan van de naam 'Ardennen' gaat terug tot het Keltische woord 'ardu', dat 'hoog' betekent. Uit de reliëfverschillen valt veel af te lezen over de achtergrond van een gebied. Van groot belang voor de kennis van het gebied zijn dan ook de orografie (de beschrijving van de gebergten en het reliëf) en de lithologie (steen- en rotsenkunde). Uit het reliëf kunnen soms zelfs de klimaatsverschillen in het gebied worden afgeleid.

Door de afbraak van het oorspronkelijke rotsgesteente ontstonden in dit deel van Europa geleidelijk diverse grondsoorten van uiteenlopende vruchtbaarheid, die de streken van de Ardennen elk hun eigen karakter hebben gegeven. Op basis van deze karakteristieken is het gebied dat hier beschreven wordt, onderverdeeld in vijf geologische zones (leem, kalksteen, rotsbodem, zandsteen en de oesling). De verschillende gesteenten uit deze zones zijn vaak terug te vinden in de bouwwerken van de verschillende gebieden: in de Condroz wordt bijvoorbeeld veel met lei- en zandsteen gebouwd en in het hart van de Ardennen bouwt men met de hardere rotssoorten die daar voorkomen.